Rada Ministrów jest naczelnym organem władzy wykonawczej. Prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną państwa oraz kieruje administracją rządową. Konstytucja RP przewiduje 3 mechanizmy powołania rządu: pierwszy z inicjatywą Prezydenta, drugi z inicjatywą Sejmu i trzeci, rezerwowy, w którym ponownie decyduje Prezydent.
Czym jest Rada Ministrów i kto wchodzi w jej skład?
Rada Ministrów to organ, który wykonuje władzę wykonawczą na poziomie państwa. Zgodnie z art. 147 Konstytucji RP z 1997 roku w jej skład wchodzą Prezes Rady Ministrów oraz ministrowie. Konstytucja dopuszcza również powołanie wiceprezesów Rady Ministrów, a także przewodniczących komitetów określonych w ustawach, jeżeli zostaną oni powołani w skład rządu.
Nie każda osoba pełniąca funkcję przewodniczącego komitetu automatycznie należy więc do Rady Ministrów. Konieczne jest powołanie jej w skład tego organu na zasadach przewidzianych w Konstytucji.
Znaczenie składu rządu wynika także z jego odpowiedzialności za wspólne prowadzenie polityki państwa. Rada Ministrów nie jest wyłącznie zbiorem odrębnych ministerstw. Jej działania powinny tworzyć spójną politykę, ustalaną przez cały gabinet i koordynowaną przez jego Prezesa.
Jak powołuje się rząd w Polsce?
Powołanie rządu odbywa się według 3 konstytucyjnych kroków opisanych w art. 154–155 Konstytucji RP. Pierwszy wariant rozpoczyna Prezydent RP. Jeżeli Rada Ministrów nie zostanie powołana albo nie uzyska wotum zaufania w pierwszym kroku, inicjatywę przejmuje Sejm i Senat. Gdy również drugi krok zakończy się niepowodzeniem, uruchamiany jest wariant rezerwowy, w którym ponownie działa Prezydent.
| Krok | Czynność | Organ wykonujący | Termin | Wymagana większość |
|---|---|---|---|---|
| Pierwszy — art. 154 ust. 1–2 | Desygnowanie i powołanie Prezesa Rady Ministrów oraz członków Rady Ministrów; następnie wniosek o wotum zaufania | Prezydent; następnie Sejm | Powołanie: 14 dni od pierwszego posiedzenia Sejmu albo przyjęcia dymisji poprzedniego Rządu; wniosek o wotum: 14 dni od powołania | Bezwzględna większość głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów |
| Drugi — art. 154 ust. 3 | Wybór Prezesa Rady Ministrów i proponowanych przez niego ministrów; następnie powołanie Rządu przez Prezydenta | Sejm wybiera; Prezydent powołuje | Sejm: 14 dni; Prezydent powołuje i odbiera przysięgę | Bezwzględna większość głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów |
| Trzeci — art. 155 ust. 1 | Powołanie Prezesa Rady Ministrów i ministrów przez Prezydenta; następnie głosowanie nad wotum zaufania | Prezydent; następnie Sejm | Prezydent: 14 dni; Sejm: 14 dni na uchwałę w sprawie wotum | Większość głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów |
| Skutek negatywny — art. 155 ust. 2 | Brak wotum zaufania dla Rady Ministrów w trzecim kroku | Prezydent | Po nieuzyskaniu wotum zaufania | Skrócenie kadencji Sejmu i zarządzenie wyborów |
Terminy są liczone zgodnie z art. 154–155 Konstytucji RP. „Bezwzględna większość” oznacza więcej głosów za niż łącznie głosów przeciw i wstrzymujących się; „większość głosów” w trzecim kroku oznacza przewagę głosów za nad głosami przeciw.
Pierwszy krok: inicjatywa Prezydenta
W pierwszym wariancie Prezydent desygnuje Prezesa Rady Ministrów, a następnie powołuje go wraz z pozostałymi członkami Rady Ministrów. Musi to nastąpić w ciągu 14 dni od pierwszego posiedzenia Sejmu albo od przyjęcia dymisji poprzedniej Rady Ministrów. Powołany Prezes Rady Ministrów ma kolejne 14 dni na przedstawienie Sejmowi programu działania rządu i złożenie wniosku o wotum zaufania.
Sejm udziela wotum zaufania bezwzględną większością głosów, przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Oznacza to, że głosy za muszą przewyższać łącznie głosy przeciw i wstrzymujące się.
Drugi i trzeci krok
Jeżeli rząd nie zostanie powołany albo nie uzyska wotum zaufania w pierwszym kroku, w ciągu 14 dni Sejm wybiera Prezesa Rady Ministrów oraz proponowanych przez niego członków Rady Ministrów. Wymagana jest bezwzględna większość głosów przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów. Następnie Prezydent powołuje tak wybrany rząd i odbiera od jego członków przysięgę.
Jeżeli drugi krok również się nie powiedzie, Prezydent w ciągu 14 dni powołuje Prezesa Rady Ministrów i pozostałych członków rządu. Sejm ma następnie 14 dni na głosowanie nad wotum zaufania. W tym wariancie wystarcza większość głosów przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, czyli przewaga głosów za nad głosami przeciw. Brak wotum zaufania powoduje skrócenie kadencji Sejmu i zarządzenie wyborów przez Prezydenta, zgodnie z art. 155 ust. 2 Konstytucji RP.
Kompetencje Rady Ministrów według Konstytucji
Podstawowe kompetencje Rady Ministrów wynikają z art. 146 ust. 1–4 Konstytucji RP. Rząd prowadzi politykę wewnętrzną i zagraniczną Rzeczypospolitej Polskiej. Zajmuje się również sprawami polityki państwa, które nie zostały zastrzeżone dla innych organów państwowych albo dla samorządu terytorialnego.
Rada Ministrów kieruje administracją rządową, a więc odpowiada za organizowanie i prowadzenie działań aparatu administracji podporządkowanego rządowi. Do jej konstytucyjnych zadań należy także zapewnianie wykonania ustaw oraz wydawanie rozporządzeń.
Art. 146 ust. 4 Konstytucji wskazuje ponadto na obowiązek koordynowania i kontrolowania pracy administracji rządowej. Rada Ministrów chroni interesy Skarbu Państwa, uchwala projekt budżetu państwa oraz kieruje jego wykonaniem. Przygotowanie projektu budżetu odróżnia zadania rządu od samego uchwalania ustawy budżetowej przez parlament.
Do kompetencji Rady Ministrów należy również zapewnianie bezpieczeństwa wewnętrznego państwa oraz bezpieczeństwa zewnętrznego. Zakres ten obejmuje wykonywanie konstytucyjnych i ustawowych zadań państwa w sprawach bezpieczeństwa, ale nie zmienia zasady, że konkretne uprawnienia poszczególnych organów muszą wynikać z właściwych przepisów.
Kompetencje wynikające z ustawy o Radzie Ministrów
Ustawa z 8 sierpnia 1996 roku o Radzie Ministrów określa sposób organizacji pracy rządu. Zgodnie z art. 1 i art. 2 ust. 1–2 Rada Ministrów działa kolegialnie. Sprawy rozpatruje i rozstrzyga na posiedzeniach, ale poszczególne kwestie może rozstrzygać również w drodze korespondencyjnego uzgodnienia stanowisk.
Kolegialność oznacza, że zasadnicze sprawy są omawiane i rozstrzygane przez rząd jako całość. Nie wyklucza to kierowniczej roli Prezesa Rady Ministrów. Art. 5 ustawy przyznaje mu między innymi prawo wyznaczania ministrom zakresu spraw, żądania od nich informacji i dokumentów oraz zwoływania posiedzeń z udziałem ministrów. Prezes może także rozstrzygać spory kompetencyjne między ministrami.
Członek Rady Ministrów ma obowiązki wskazane w art. 7 ust. 1–3 ustawy. Uczestniczy w ustalaniu polityki państwa, inicjuje i opracowuje politykę rządu, przedkłada projekty oraz założenia aktów normatywnych, a także realizuje politykę ustaloną przez Radę Ministrów. Odpowiedzialność ministra obejmuje więc zarówno przygotowanie rozwiązań, jak i ich wykonywanie w ramach przyjętej polityki rządu.
Materiał ma charakter edukacyjny i opisuje kompetencje oraz procedurę wynikające z przepisów; w sprawach wymagających aktualnej oceny prawnej należy sprawdzić obowiązujące brzmienie aktów w Dzienniku Ustaw lub skonsultować się z prawnikiem.
Czytaj również: sądy i trybunały w Polsce.
Więcej w tekście: samorząd terytorialny.
Najczęstsze pytania
Kto wchodzi w skład Rady Ministrów?
Przede wszystkim Prezes Rady Ministrów i ministrowie. W jej skład mogą także wejść wiceprezesi Rady Ministrów oraz przewodniczący komitetów określonych w ustawach, jeżeli zostaną powołani w skład Rady — art. 147 Konstytucji RP.
Jak powołuje się rząd w Polsce?
Najpierw rząd powołuje Prezydent, a Sejm głosuje nad wotum zaufania. Jeśli pierwszy wariant się nie powiedzie, Sejm wybiera rząd, a w wariancie rezerwowym ponownie powołuje go Prezydent. Szczegółową procedurę określają art. 154–155 Konstytucji RP.
Jakie kompetencje ma Rada Ministrów?
Rada Ministrów prowadzi politykę państwa, kieruje administracją rządową, zapewnia wykonanie ustaw, wydaje rozporządzenia, przygotowuje projekt budżetu, kieruje jego wykonaniem oraz odpowiada za bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne — art. 146 Konstytucji RP.
Źródła
- Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej — rozdział VI: Rada Ministrów i administracja rządowa — Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, 1997, art. 146–161
- Ustawa z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów — tekst jednolity — Kancelaria Sejmu / ELI, 2021, Dz. U. z 2021 r. poz. 178; art. 1–10
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
Czy ten poradnik był pomocny? Oceń go:
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen.
