Rozbiory Polski były trzema podziałami Rzeczypospolitej Obojga Narodów, przeprowadzonymi w latach 1772, 1793 i 1795 przez Rosję, Prusy oraz Austrię. W II rozbiorze Austria nie uczestniczyła. Po III rozbiorze państwo polsko-litewskie przestało istnieć, a odbudowa niepodległego państwa nastąpiła po 123 latach.
Artykuł ma charakter historyczno-edukacyjny; nie dotyczy współczesnych regulowanych prac ani porad zdrowotnych, prawnych lub technicznych.
Kiedy były rozbiory Polski?
Daty rozbiorów Polski wyznaczają trzy kolejne akty odbierania ziem Rzeczypospolitej. Pierwszy rozbiór przeprowadzono w 1772 roku. Drugi nastąpił 23 stycznia 1793 roku, a trzeci podpisano 24 października 1795 roku. Daty II i III rozbioru wskazują odpowiednio na wydarzenie opisane przez Muzeum Historii Polski oraz datę podpisania ugody rozbiorowej.
Więcej na ten temat: rewolucja przemysłowa
W 1772 roku Rosja, Prusy i Austria dokonały pierwszego podziału terytorium Rzeczypospolitej. Mimo utraty znacznych obszarów państwo nadal istniało. Po II rozbiorze z 1793 roku Rzeczpospolita utraciła kolejne rozległe obszary, przejęte przez Rosję i Prusy.
III rozbiór z 24 października 1795 roku zakończył istnienie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Państwo polsko-litewskie nie pojawiało się już na mapie jako niezależny organizm polityczny. Niepodległe państwo polskie odbudowano dopiero po 123 latach.
Chronologia rozbiorów jest jednym z podstawowych tematów, które porządkują historię szkolną. Warto zapamiętać nie tylko trzy lata, lecz także pełne daty 23 stycznia 1793 roku i 24 października 1795 roku.
Które państwa uczestniczyły w rozbiorach?
Państwami zaborczymi były Rosja, Prusy i Austria. Wszystkie trzy uczestniczyły w I rozbiorze w 1772 roku oraz w III rozbiorze w 1795 roku. W II rozbiorze z 1793 roku udział wzięły wyłącznie Rosja i Prusy — Austria nie uczestniczyła w tym podziale.
- Rosja brała udział we wszystkich trzech rozbiorach: w 1772, 1793 i 1795 roku.
- Prusy uczestniczyły w I, II i III rozbiorze, przejmując między innymi ziemie zachodnie i północne.
- Austria uczestniczyła w I i III rozbiorze, ale nie w II rozbiorze z 1793 roku.
Podział nie był więc jednolitym przedsięwzięciem trzech mocarstw w każdym momencie. Najważniejsza różnica dotyczy 1793 roku: wtedy Rosja i Prusy dokonały rozbioru bez udziału Austrii. Taki układ potwierdza opracowanie Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej „Upadek Rzeczypospolitej Obojga Narodów”.
W przypadku Rzeczypospolitej kluczowe pozostają konkretne decyzje z lat 1772–1795 oraz wskazanie państw, które przejęły poszczególne ziemie.
Jakie ziemie utracono w kolejnych rozbiorach?
Zakres strat zmieniał się po każdym podziale. W 1772 roku zaborcy przejęli obszary położone między innymi na północy, wschodzie i południu Rzeczypospolitej. W 1793 roku Rosja i Prusy zajęły kolejne rozległe tereny, w tym ważne miasta Gdańsk i Toruń. W 1795 roku dokonano ostatniego podziału, w którym Rosja, Prusy i Austria przejęły kolejne obszary Rzeczypospolitej.
| Rozbiór | Data | Państwa zaborcze | Najważniejsze przejęte obszary | Powierzchnia i ludność |
|---|---|---|---|---|
| I rozbiór | 1772 | Rosja, Prusy, Austria | Inflanty Polskie i część ziem białoruskich; ziemie ruskie i bełskie; Pomorze, Warmia oraz część Kujaw i Wielkopolski | Nie podano w otwartych, zweryfikowanych źródłach wykorzystanych w tym zestawieniu |
| II rozbiór | 23 stycznia 1793 | Rosja, Prusy | Znaczna część ziem ukraińskich i białoruskich; Wielkopolska, Kujawy, część Mazowsza, Gdańsk i Toruń | Nie podano w otwartych, zweryfikowanych źródłach wykorzystanych w tym zestawieniu |
| III rozbiór | 24 października 1795 | Rosja, Prusy, Austria | Kurlandia, większość Litwy, część Białorusi i Wołynia; Małopolska z Krakowem; Mazowsze z Warszawą, część Litwy i Podlasia | Nie podano w otwartych, zweryfikowanych źródłach wykorzystanych w tym zestawieniu |
Nazwy ziem zestawiono na podstawie mapy edukacyjnej Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej; powierzchnię i ludność należy porównywać dopiero przy zastosowaniu jednej metodologii dla każdego rozbioru.
I rozbiór — ziemie przejęte w 1772 roku
Rosja przejęła między innymi Inflanty Polskie oraz część ziem białoruskich. Austria zajęła województwa ruskie i bełskie, a także części województw krakowskiego i sandomierskiego. Prusy przejęły województwa chełmińskie, malborskie i pomorskie oraz części województw inowrocławskiego i kaliskiego.
II rozbiór — ziemie przejęte w 1793 roku
Rosja przejęła między innymi województwa kijowskie, bracławskie, podolskie i mińskie, a także części Wołynia, Brześcia Litewskiego i Wilna. Prusy zajęły ziemie Wielkopolski i Kujaw, części Mazowsza i Rawszczyzny oraz Gdańsk i Toruń. Austria nie uczestniczyła w tym podziale.
III rozbiór — ziemie przejęte w 1795 roku
Rosja przejęła Kurlandię, większość Litwy, część Białorusi i Wołynia. Austria otrzymała pozostałą część Małopolski z Krakowem, ziemię lubelską i część południowego Mazowsza. Prusy zajęły część Mazowsza z Warszawą, część Litwy i Podlasie.
Dlaczego dane o powierzchni i ludności mogą się różnić?
Powierzchnia i ludność ziem utraconych w kolejnych rozbiorach zależą od przyjętej metody obliczeń. Znaczenie mają granice historyczne z epoki, sposób liczenia obszarów przejętych tylko częściowo oraz podstawa demograficzna zastosowana w konkretnym atlasie lub opracowaniu.
Nie należy łączyć danych z różnych tabel tak, jakby opisywały identyczne jednostki. Przykładowo część województwa przejęta w 1772 roku może być liczona inaczej niż obszar opisany później jako część Mazowsza albo ziemie białoruskie. Dlatego zestawienie rozbiorów powinno przede wszystkim wskazywać datę, państwo zaborcze i region, a wartości liczbowe podawać dopiero po określeniu granic oraz sposobu szacowania ludności.
W przypadku lat 1772, 1793 i 1795 bezpieczniejsze jest porównanie opisowe niż tworzenie jednej sumy bez wyjaśnienia metodologii. Zintegrowana Platforma Edukacyjna przedstawia przejęte obszary na mapie edukacyjnej, natomiast nie każda publikacja stosuje te same kryteria przypisywania ziem poszczególnym rozbiorom.
Zobacz też: Konstytucja 3 maja.
Najczęstsze pytania
Kiedy były rozbiory Polski?
Pierwszy rozbiór przeprowadzono w 1772 roku, drugi — 23 stycznia 1793 roku, a trzeci — 24 października 1795 roku. Daty te opisuje Muzeum Historii Polski.
Które państwa uczestniczyły w rozbiorach Polski?
Państwami zaborczymi były Rosja, Prusy i Austria. W drugim rozbiorze z 1793 roku uczestniczyły tylko Rosja i Prusy, a Austria nie brała udziału w tym podziale.
Ile ziem utraciła Polska w kolejnych rozbiorach?
Nie ma jednej wartości liczbowej, którą można bez zastrzeżeń przypisać wszystkim trzem rozbiorom. Wynik zależy od granic historycznych, sposobu liczenia częściowo przejętych obszarów oraz przyjętych szacunków ludności.
Źródła
- Upadek Rzeczypospolitej Obojga Narodów — Zintegrowana Platforma Edukacyjna, brak daty publikacji w otwartej stronie, identyfikator DrSK5HUTC
- Drugi rozbiór Polski — Muzeum Historii Polski w Warszawie, 1793, identyfikator 23/01/1793
- III rozbiór Rzeczypospolitej — Muzeum Historii Polski w Warszawie, 1795, identyfikator 24/10/1795
- Pierwszy rozbiór Polski — Muzeum Historii Polski w Warszawie, 1772, identyfikator Kalendarium MHP
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
Czy ten poradnik był pomocny? Oceń go:
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen.
